Ekziston një keqkuptim i përbashkët, mbi pretendimin se njerëzit nuk laheshin asnjëherë në Mesjetë. Në fakt, në disa rajone, larja e rregullt (në një një formë apo tjetrën) nuk ishte realisht aq e ndryshme nga sa është sot. Dhe madje edhe tek rajonet ku kjo praktikë nuk qe aq e zakonshme sa edhe sot, kishte ende me siguri shumë njerëz që laheshin rregullisht.
Thënë këtë, asokohe kishte edhe grupe të caktuara që në mënyrë aktive e shmangnin larjen. Po cili ishte problemi i tyre? Para Mesjetës, banjat publike qenë shumë të zakonshme, ndërsa publiku në tërësi kryente banjë rregullisht, në një mënyrë apo një tjetër.
Edhe gjatë shekujve IV-V, autoritetet e krishtera lejuan që njerëzit të laheshin në funksion të pastërtisë dhe shëndetit, por e dënonin larjen në banjat publike për kënaqësi, ndërsa dënonin edhe gratë që frekuentonin këto lloj banjash, ku kishte gra dhe burra bashkë.
Megjithatë, me kalimin e kohës u shfaqën gjithnjë e më shumë kufizime. Përfundimisht, të krishterëve iu ndalua të laheshin lakuriq, dhe në përgjithësi Kisha filloi të mos e miratojë privilegjin e “tepruar” të zakonit të larjes. Kjo kulmoi me autoritetet mesjetare kishtare, që shpallën se banja publike çonte në imoralitet dhe sëmundje.
“Sëmundja” e fundit ishte shumë e zakonshme. Në shumë pjesë të Evropës, besohej se uji mund t’i injektonte trupit sëmundje të rënda, nëpërmjet poreve të lëkurës. Sipas një traktati mjekësor të shekullit XVI,”banja e nxehtë e ngroh trupin, por dobëson organizmin dhe zgjeron poret. Kjo është arsyeja pse ajo mund të jetë të rrezikshme, dhe të shkaktojë sëmundje të ndryshme, madje deri edhe vdekje”.
Por nuk qenë vetëm sëmundjet nga vetë uji, për të cilët kishte shqetësime. Njerëzit mendonin gjithashtu se zgjerimi i poreve të trupit pas një dushi, do të bënte që infeksionet që gjendeshin në ajër të depërtonin më lehtë në trup. Për këtë arsye, larja u lidh edhe me përhapjen e sëmundjeve, dhe jo vetëm me imoralitetin.
Për disa qytetarë të shtresave të ulëta, veçanërisht burrat, kjo bëri që ata të hiqnin dorë nga banja kur ishte e mundur. Gjatë kësaj kohe, njerëzit u prirën të kufizojnë masat e tyre higjienike vetëm tek larja e duarve, disa pjesëve të fytyrës, dhe shpëlarjen e gojës.
Larja e plotë e fytyrës mendohej se qe e rrezikshme, pasi besohej se mund të shkaktonte rrufë dhe dobësonte shikimin, kështu që edhe kjo ishte diçka e rrallë. Nga ana tjetër disa njerëz të shtresave të larta, në vend se të hiqnin plotësisht dorë nga larja, prireshin të reduktonin zakonin e banjos së plotë të trupit vetëm disa herë në vit, duke vendosur një ekuilibër mes rrezikut të marrjes së ndonjë sëmundje dhe të mbajturit erë të keqe.
Siç vinte në dukje një ambasadori rus në Francë “Madhëria e Tij Luigji XIV qelbej erë si një kafshë e egër”. Vetë rusët nuk qenë aq nazelinj ndaj banjës, dhe përpiqeshin të laheshin rregullisht, sigurisht kjo në mënyrë relative. Era e keqe e Mbretit Luigji XIV, i detyrohej këshillës së mjekëve të tij, për t’u larë sa më rrallë që të ishte e mundur për të ruajtur shëndetin e mirë.
Ai gjithashtu e cilësoi publikisht si tejet shqetësues aktin e larjes. Për shkak të kësaj, ai thuhet se u la vetëm dy herë në jetën e tij. Një tjetër rast i veçantë në mesin e aristokracisë ishte mbretëresha Izabela I e Spanjës, e cila në një rast pranoi se kishte bërë banjë vetëm dy herë në jetën e saj, herën e parë kur lindi dhe të dytën kur u martua.
Natyrisht, në të dyja rastet, bashkëkohësit ndoshta mund të kenë harruar herët e shumta kur prindërit e tyre mund të kenë urdhëruar shërbëtorët që t’i lanin kur ishin fëmijë.
Për t’u përballur me sëmundjet që mund të merreshin nga uji dhe natyrën mëkatare të banjës, shumë aristokratë të asaj epoke, e zëvendësuan larjen me ujë me fërkimin e trupit me shami aromatike, dhe përdorimin e madh të parfumeve për të maskuar erën e tyre të keqe.
Burrat mbanin me vete qese të vogla me bimë aromatik mes këmishës dhe jelekut, ndërsa gratë përdornin pudra aromatike. Praktikën e moslarjes apo e larjes së rrallë, nuk e favorizonte as higjiena skandaloze në rrugët e qyteteve të mesjetës, ku urina dhe feçet gjendeshin rëndom në anë të rrugëve, ashtu si edhe pjesët e papërdorshme të mishit të kafshëve.
Çuditërisht, kjo mungesë relative e higjienës personale tek njerëz të shtresave të caktuara të Evropës, vazhdoi tek disa grupe deri rreth mesit të shekullit XIX-të. Ndërkaq është interesante të theksohet se gjatë Mesjetës, njerëzit çuditërisht i kushtonin vëmendje higjienës së gojës. Ata i pastronin dhëmbët, duke i fërkuar me një leckë të ngjyer në përzierje të ndryshme bimësh, duke përfshirë edhe hirin e rozmarinës së djegur.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
