Kur dëgjoni dikë që qesh pas shpinës tuaj, ju ndoshta i bëni foto me telefon, apo me mikun që keni përkrah qeshni duke përjetuar një ndjenjë ngrohtësie në shpirt. Ekzistojnë shanset që vetëm zhurma e të qeshurës, mund t’iu bëjë të buzëqeshni apo edhe të qeshni së bashku me dikë.
Por, imagjinoni që personi që qesh të jetë duke ecur vetëm në rrugë, apo të jetë ulur pas jush në një ceremoni varrimi. Papritmas, kjo nuk ju duket dhe aq ftuese. E vërteta është se e qeshura nuk është gjithmonë pozitive apo e shëndetshme.
Sipas shkencës, ajo mund të klasifikohen në lloje të ndryshme, duke filluar nga ajo e vërteta dhe spontanja, tek e qeshura e shtirur (e rreme), e stimuluar (për shembull nga gudulisjet), e detyruar (nga droga) apo edhe patologjike. Por, baza aktuale nervore e të qeshurit ende nuk njihet shumë mirë – dhe ajo që çka dimë në lidhje me të, vjen kryesisht nga rastet patologjike klinike.
E qeshura dhe vlerësimi i humorit, janë përbërës vitale të funksionit adaptiv social, emocional dhe njohës. Çuditërisht, ato nuk janë unike vetëm për njeriun. Majmunët primatë gëzojnë një qeshje të mirë. Kjo mund të ketë evoluar, pasi i ka ndihmuar ata të mbijetojnë.
Në analizë të fundit, e qeshura është një aktivitet i zakonshëm që promovon lidhjet, ul rrezikun e konflikteve të mundshme dhe lehtëson stresin dhe ankthin. Por ajo e humbet vrullin e saj shumë shpejt, kur ndodh në vetmi (e qeshura në vetmi, mund të ketë vetëm domethënie ogurzeza).
E qeshura ka fuqinë për të shtypur për një moment emocionet e tjera – ne s’mund të qajmë me dënese, ndërsa jemi njëkohësisht duke qeshur. Kjo është për shkak se muskujt tanë të fytyrës dhe arkitektura zanore, janë të rrëmbyera nga emocione më rrezatuese. Dhe e gjitha kjo kontrollohet nga të gjitha qarqet e specializuara të trurit dhe mesazherët kimikë (neurotransmetuesit). Ne e dimë se në tru ekzistojnë disa shtigje që kontribuojnë tek e qeshura – secili për përbërës të ndryshëm të saj.
Për shembull, rajonet e trurit që zakonisht përfshihen në vendimmarrje dhe kontrollin e sjelljes tonë, duhet të frenohen për të lehtësuar të qeshurën spontane dhe të shfrenuar. E qeshura mbështetet gjithashtu në zonat emocionale rrethore, të cilat janë përgjegjëse për përjetimin e emocioneve me ato që kërkohen për të shprehur emocionet.
Çfarë mund të na mësojë sëmundja
Ndërsa kemi njohuri të detajuara të zonave të trurit, që janë përgjegjëse për shprehitë e fytyrës, gëlltitjes, gjuhës dhe lëvizjeve të fytit, shumë më pak dihet mbi mënyrën se si emocionet pozitive shndërrohen në të qeshura. Fatmirësisisht, një numër sëmundjesh dhe kushtesh na kanë ndihmuar të hedhim dritë mbi funksionet e saj themelore nervore.
Një sindrom veçanërisht i mirëdokumentuar, mendohet se është identifikuar fillimisht nga Çarls Darvin, dhe përfshin një ekspoze shqetësuese të emocionit të pakontrolluar. Ajo karakterizohet klinikisht nga shpërthime të shpeshta, të pavullnetshme dhe të pakontrolluara të të qeshurës dhe të qarës. Ky është një çrregullim shqetësues i shprehjes emocionale, në kundërshtim me ndjenjat themelore të një personi.
Gjendja që njihet si sindromi pseudobulbar, mund të shprehet në disa kushte të ndryshme neurologjike. E përmbledhur shkurt, gjendja shkaktohet nga një shkëputje ndërmjet rrugëve frontale zbritëse të tru, të cilat rregullojnë shprehjet emocionale të fytyrës.
Disa çrregullime lidhen në mënyrë specifike me kushtet që përfshijnë lëndimet traumatike të trurit, sëmundjes së Alzheimer-it, Parkinsonit, sklerozës së shumëfishte dhe goditjet në tru.
Një studim vitin e kaluar, zbuloi se një ndjenjë gjithnjë e më e luhatur e humorit, dhe të qeshurit në një moment të papërshtatshëm, mund të jenë tregues të hershëm të çmendurisë. Ekzistojnë ndërkohë edhe një numër të kushtesh të tjera të veçanta, që mund të lidhen me instalimet elektrike anormale të trurit.
Gelotofobia, është frika intensive nga të qënit i qeshur prej të tjerëve. Nga ana tjetër Gelotofilia, është kënaqësi që merret nga të qeshurit me të tjerët. Gelotofobia, në veçanti, mund të zhvillohet në një ankth ekstrem, që shkon nga të qënit i papërshtatshëm në aspektin social, tek depresioni i rëndë. Ajo mund të shkaktojnë një monitorim vigjilent të mjedisit, për çfarëdolloj shenje që mund ta bëjë personin të duket qesharak në sytë e të tjerëve.
Kjo frikë anormale nga të qënit i tallur, mund të lindë nga përvojat negative gjatë jetës. Të dhënat e imazhit të sistemit nervor, tregojnë se gelotofobia shkaktohet nga lidhje e dobët ndërmjet zonave ballore dhe mesore të përkohshme të trurit, rrjetet përgjegjëse për monitorimin dhe përpunimin e stimujve emocionale.
E qeshura e shëndetshme
Pavarësisht anës së errët të të qeshurës, nuk duhet mohuar se e qeshura nxit në përgjithësi ndjenja të ngrohta. Ne e dimë se e qeshura forcon funksionin kardiovaskular, duke përforcuar sistemin tonë imunitar dhe endokrin. Ne gjithashtu e dimë se “humori dashamirës” pozitiv – “të qeshurit bashkë me” në vend të “të qeshur me dike” – është veçanërisht e dobishme.
Në fakt, mënyra sesi truri ynë e përpunon të qeshurën e njerëzve të tjerë, duket se tregon se e qeshura së bashku me dikë, ka një thellësi emocionale më të madhe, dhe është më e pëlqyeshme se sa qeshurit mbi dike në formën e daljes.
Në të vërtetë, truri ynë duket veçanërisht i prekur nga sinjalet emocionalisht të dobishme dhe të lumturisë reale.
Kjo mund të ndihmojë në shpjegimin se pse terapia e të qeshurës, është dëshmuar të ketë efekte të fuqishme. Terapia e të qeshurës, funksionon në mënyrë të ngjashme me barnat kundër depresionit, duke rritur nivelin e serotoninës në tru, një neurotransmetues jetik për ndjenjat e mirëqenies dhe gjakftohtësisë. Pra, pa marrë parasysh stilin e humorit, për sa kohë që nuk ka një sëmundje themelore, e qeshura ka të ngjarë të jetë ilaçi më i mirë.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
