“Ju nuk mund ta dini kurrë se sa një vajzë e vogël dhe e trazuar, ka nevojë për një libër” – ka shkruar Nikki Giovanni në një nga poezitë e saj. “Dituria na çliron, arti na çliron. Një bibliotekë e madhe është liri” – pohon Ursula K. Le Guin në esenë e saj të bukur mbi shenjtërinë e bibliotekave publike.
“Kur një bibliotekë është e hapur, nuk ka rëndësi madhësia apo forma e saj” – shkroi Bill Moyers në esenë e tij mbi bibliotekat publike, “edhe demokracia është e hapur gjithashtu”. Por, askush nuk e ka artikuluar dhe as përjetuar, këtë funksion çlirues dhe shpëtimtar të bibliotekave në një mënyrë më të plotë, se sa shkrimtarja e mirënjohur amerikane Maya Angelou (1928-2014).
Në vjeshtën e vitit 2010, pak para se të merrte Medaljen Presidenciale të Lirisë, Qendra Schomburg në Harlem për Hulumtime mbi Kulturën e Zezakëve – një degë e Bibliotekës Publike të Nju Jorkut – publikoi letrat e saj. Ajo e vizitoi bibliotekën e famshme për një ngjarje publike, gjatë së cilës filloi të këndojë për të ilustruar rolin jetë-shpëtues, që kanë pasur gjithmonë bibliotekat, në jetën e njerëzve, gjatë periudhave më të errëta të tyre.
Ajo tregoi historinë, se si një bibliotekë i kishte shpëtuar jetën kur ishte fëmijë.
Kur dukej se dielli nuk do të shkëlqente më, Perëndia vendosi një ylber ndër re. Shikojeni – shikojeni atë! Është një bibliotekë – një bibliotekë është një ylber mbi re. Ne e dimë se disa poetë lirikë afro-amerikanë të shekullit XIX, ishin frymëzuar nga një varg biblik i Zanafillës.
Tek Zanafilla na thuhet se shiu vazhdoi të bjerë më aq furi, saqë njerëzit mendonin se nuk do të reshte kurrë. Dhe në një përpjekje për të lehtësuar njerëzit, Zoti vendosi në qiell një ylber. Kjo është në Zanafilla. Por, në shekullin XIX, disa lirikë afro-amerikanë, një poet – ndoshta një grua, nuk e di – tha “Jo. Zoti nuk vendosi vetëm një ylber në qiell. Ne e dimë se ylberet, diejt, hënat, yjet – të gjitha llojet e objekteve të shndritshme – janë gjithmonë në kupën qiellore, por retë mund të ulen aq poshtë, sa që shikuesit mund të mos e shohin dot dritën. Prandaj, Zoti e vendosi ylberin mbi re – në kohën më të keqe – në mënyrë që në çdo kohë shikuesit të mund të shohin një mundësi shprese. Kjo është ajo që përfaqëson një bibliotekë”.
(…) Ishte e mahnitshme për mua, të hyja në një bibliotekë kur isha 8-vjeç. Isha abuzuar seksualisht dhe po kthehesha në një fshat të vogël në Arkansas. Dhe një zonjë me ngjyrë… e dinte se unë nuk kisha folur – refuzuar të flisja – për 6 vite kam qenë një memece në mënyrë të vullnetshme. Ajo më mori me vete në bibliotekën e fëmijëve me ngjyrë.
Ajo kishte ndoshta 300 libra. Librat ishin dhënë për shkollën e zezakëve nga një shkollë e nxënësve të bardhë dhe shpesh nuk kishin kapakë. Prandaj ne i mbështillnim me letra shumëngjyrëshe në mënyrë që të dukeshin bukur. Dhe ato qenë librat që ajo më tregoi. Dhe më tha: “Dua të lexosh çdo libër në këtë bibliotekë”.
Mua më dukeshin si mijëra libra. Unë kam tani në shtëpinë time në Karolinën e Veriut, një bibliotekë me rreth 4000 libra. Por, në atë kohë mendova: “A mund t’i lexoj dot të gjitha? A do të jetoj mjaftueshëm për ta arritur këtë?” Nuk mund të them se i kuptova ato libra, por lexova çdonjërin prej tyre, dhe çdo herë që shkoja në bibliotekë, ndihesha e sigurt. Asnjë e keqe nuk mund t’iu ndodhë ndonjëherë në një bibliotekë.
Gjatë një intervistë me drejtuesen e Bibliotekës Publike të Nju Jorkut, Angela Montefinise, në kuadër të ceremonisë së blerjes së letrave të saj, Maya Angelou shtoi: Të gjitha informacionet u takojnë të gjithëve gjatë gjithë kohës. Duhet të jenë në dispozicion të fëmijëve, grave, burrave, të moshuarve, gjysmë-analfabetëve, të drejtuesve të universiteteve, për të gjithë. Ato duhet të jenë të hapura.
(…) Informacioni ju ndihmon të shihni se nuk jeni vetëm. Se gjendet dikush në Misisipi dhe Tokio që ka qarë, që ka luftuar dhe humbur, apo se të gjitha kanë qenë në një moment të lumtur. Pra, biblioteka ju ndihmon të shihni, jo vetëm që nuk jeni vetëm, por se në të vërtetë nuk jeni dhe aq ndryshe nga gjithë të tjerët. Ndoshta mund të ketë detaje që janë të ndryshme, por një qenie njerëzore është një qenie njerëzore.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
