Nga Zoran Nechev, “European Western Balkans”
Një javë më parë, kryeministrat maqedonas dhe grekë, Zoran Zaev dhe Alexis Tsipras, dolën me një propozim të detajuar për t’i dhënë fund mosmarrëveshjes 30-vjeçare mbi emrin e Republikës së Maqedonisë.
Propozimi i përbashkët i Zaev dhe Tsipras, provokoi reagime të menjëhershme në të dyja vendet, Europë dhe botë, duke filluar nga ato shumë pozitive deri tek ato shumë negative, çka tregon se si Zaev ashtu edhe Tsipras, po rrezikojnë shumë karrierat e tyre politike.
Qeveria, parlamenti dhe qytetarët maqedonas, duhet të pranojnë që emri i vendit të tyre nuk do të jetë më “Ish-Republika Jugosllave e Maqedonisë” apo “Republika e Maqedonisë”, por “Republika e Maqedonisë Veriore”.
Ky emër duhet të përdoret si jashtë ashtu dhe brenda vendit. Emri i gjuhës zyrtare, do të mbetet “maqedonase”, siç është regjistruar në OKB, por do të shtohet sqarimi se ajo i takon familjes së gjuhëve të sllavëve të jugut.
Maqedonia duhet të ndryshojë Kushtetutën e saj, duhet të informojë më shumë se 190 vende në të gjithë botën mbi emrin e saj të ri, dhe duhet të distancohet nga çdo lloj lidhje me qytetërimin antik helenik.
Një komision i përbashkët ekspertësh, do të duhet të rishikojë tekstet shkollore, hartat dhe dokumentet e tjera, nëse konsiderohen apo jo të papërshtatshme. Kjo do të bëhet në të dyja vendet.
A është një marrëveshje e mirë?
Po, por a është e drejtë? A mund të kishte qenë më e mirë? Ndoshta po, në rrethana të tjera historike, politike dhe gjeopolitike. Por mua më pëlqen të besoj se kjo është marrëveshja më e mirë që qeveria maqedonase dhe negociatorët mund të kishin marrë në këtë moment.
Në sytë e maqedonasve të thjeshtë, marrëveshja më e mirë do të ishte që Greqia të pranonte që vendi të quhet Republika e Maqedonisë, dhe populli i saj është maqedonas.
Për grekët, marrëveshja më e mirë do të ishte që ata të braktisnin emrin “Maqedoni”, dhe ta quanin veten diçka tjetër.
Të dyja palët pritën 25 vjet, duke shpresuar që situata të ndryshonte në mënyrë dramatike, në mënyrë që të bëhej realitet një skenar apo një tjetër. Grekët s’do të bindnin dot kurrë maqedonasit të ndryshonin tërësisht emrin, gjuhën dhe kombësinë.
Grekët nuk mundën ta realizonin këtë mundësi as gjatë embargos tregtare të viteve 1990, kur situata ekonomike në Maqedoni. Edhe maqedonasit nuk mundën të merrnin marrëveshjen e tyre të përsosur, kur Greqia po kalonte krizën financiare dhe ishte nën presion nga shumë vende anëtare të BE-së, dhe as kur në samitin e NATO-s presidenti i SHBA Xhorxh Ë. Bush, u rreshtua hapur në krah të Maqedonisë.
A do të mund të zbatohet marrëveshja?
Si në Maqedoni ashtu edhe në Greqi, hapat e ardhshëm nuk varen nga vullneti i dy kryeministrave apo i partive të tyre. Megjithatë, në Maqedoni, qeveria e miratoi njëzëri tekstin e marrëveshjes, dhe është e përgatitur ta nënshkruajë atë dhe ta dërgojë atë në Parlament për ratifikim.
Sapo parlamenti të ratifikojë marrëveshjen, Greqia do të zhbllokojë hapjen e negociatave të pranimit në BE, dhe ftesën për anëtarësim në NATO. Kjo do të ishte shenja e parë e dukshme, se zbatimi i marrëveshjes ka filluar. Por çdo hap më pas, do të jetë më i vështirë për t’u arritur.
Për shembull që marrëveshja, e ratifikuar nga parlamenti të hyjë në fuqi, duhet të dekretohet nga kreu i shtetit.
Presidenti i Maqedonisë, Gjorge Ivanov, ka njoftuar publikisht se nuk do ta firmosë atë. Për më tepër, ndryshimi i kushtetutës do të kërkojë mbështetjen e dy të tretës së deputetëve. Kreu i qendrës së djathtë të VMRO-DPMNE, Hristijan Miçkovski, partia e të cilit mban çelësin e shumicës së cilësuar, është distancuar nga marrëveshja.
Ideja për të arritur një marrëveshje me Greqinë, për ta larguar vendin nga izolimi, nuk është mirëpritur as nga qytetarët e thjeshtë maqedonas. Fitimi i zemrave dhe i mendjeve të qytetarëve, politikanëve dhe qeverive të Maqedonisë dhe Greqisë, do të kërkojë më shumë përpjekje dhe shpjegime.
Tani presim që Këshilli i Bashkimit Evropian të miratojë rekomandimin e Komisionit të datës 17 prill, dhe të çelë dritën jeshile për hapjen e negociatave të pranimit me Maqedoninë.
Kjo është jo vetëm e merituar, dhe një njohje e rezultateve të konsiderueshme të reformave të vendit, por do të kontribuojë në mënyrë të rëndësishme në zbatimin e plotë të marrëveshjes, në interes si të vendeve të rajonit, ashtu edhe Bashkimit Evropian si një i tërë.
Shënim: Zoran Nechev, është drejtues i Qendrës për Integrimin në BE në Institutin për Demokraci “Societas Civilis”, dhe anëtar i Grupit Këshillimor të Politikave Evropiane në Ballkan (BiEPAG).
PËRSHTATI TIRANA TODAY
