Supozoni për një moment të jeni një fshatar britanik i shekullit XVIII-të. Ju dhe bashkëshortja thjesht nuk shkoni më mirë më së bashku. Çfarë bëni? E ndani? Shumë e kushtueshme. E vrisni? Shumë e rrezikshme. Mirë, duket sikur keni ndërmend ta nxirrni atë në ankand. Mirë se vini në botën e çuditshme të shitjes së bashkëshorteve!
Të gjithë ata që kanë lexuar romanin klasik mbi mjerimin në Britaninë e shekullit XIX të Tomas Hardit “Kryebashkiaku i Kerstërbrixhit”, keni parasysh momentin kulmor kur personazhi kryesor, Majkëll Henshard, e shet gruan e tij të shumëvuajtur në një ankand publik. Por nuk bëhej fjalë vetëm për një trill letrar, pasi kjo dukuri ishte e vërtetë.
Deri në fillim të viteve 1900, burrat në Britani shisnin gruan e tyre ofertuesit më të lartë. “Epoka e Artë” e shitjes së bashkëshorteve, ishte ndërmjet viteve1780- 1850, kur më tepër se 300 gra u shitën në ankande publike (dhe kjo është shifër i referohet vetëm shitjeve ku janë mbajtur procesverbale, pasi është e sigurt se shumë më tepër bashkëshortë kanë hequr qafe gruan e tyre pa shumë zhurmë).
Një nga shitjet më të hershme të regjistruara të grave, u zhvillua në vitin 1733, në Birminghem të Anglisë qëndrore. Gazeta lokale e regjistrimeve ditore, rrëfen sesi “Samuel Uajthauz…ia shiti bashkëshorten e tij, Meri Uajthauz, në tregun e hapur zotit Tomas Grifits. Vlera, një gini (rreth një paund britanik).
“Si pjesë e marrëveshjes, komenton gazeta, Grifit duhet të merrte Merin “bashkë me të gjitha fajet e saj”. Një tjetër grua në vitin 1801, u nxor në shitje nga burri i saj për një peni. Nuk është çudi që kjo ujdi shkaktoi një luftë të tërbuar ofertash në mesin e fermerëve të vetmuar të zonës, dhe Maria në fund u shit për pesë shilinga dhe 6 peni. Një burrë madje arriti të shesë gruan e tij të moshuar për 18 peni.
Një tjetër, edhe më fatlum arriti të shesë bashkëshorten për një fuçi plot më birrë! Sikur akti i nxjerrjes në ankand të mos qe mjaftueshëm i tmerrshëm, metoda përmes së cilës ato shiteshin ishte si të hidhje kripë mbi plagë. Marrëveshjet e shitjes së grave, ndiqnin thuajse të njëjtin ritual publik.
Në fillim, gratë çoheshin në sheshin e tregut lokal me qafore rreth qafës së tyre, ashtu si kafshët që nxirreshin shitje. Më pas qëndronin në vendin e ankandit, ndërsa burrat e tyre fillonin të pranonin ofertat. Zakonisht mblidhej një turmë njerëzish, dhe procedurat do të shoqëroheshin nga shumë fishkëllima dhe shaka nga ana e fshatarësisë lokale.
Pasi arrihej një marrëveshje, të gjitha palët e interesuara dhe shumica e turmës, do të shkonin tek taverna më e afërt për të festuar transaksionin e suksesshëm. E gjitha duket tejet e pështirë apo jo? Por nuk është tërësisht ajo që duket.
Larg nga të qenit të poshtëruara në mënyrë rituale nga e gjitha ajo që përjetonin, shumica e grave që nxirreshin në shitje shkonin atje me dëshirë. Siç vinte re në dukje një grua që u shit në vitin 1830 në Uenlok kur burri i saj u përpoq të anulonte shitjen, pasi oferta nuk qe e mjaftueshme:Le të qëllojë edhe mashtrues. Unë dua të shitem. Kërkoj një ndryshim në jetën time!”.
Në fakt, pothuajse të gjitha shitjet ndodhnin me dakordësinë si dy burrit ashtu edhe gruas. Ishte gati e pamundur për njerëzit e zakonshëm në Britani që të divorcoheshin në mënyrë tradicionale. Procedura ishrte e vështirë, dhe tejet e shtrenjtë për xhepin e tyre, rreth 16.256 euro me çmimet e sotme.
Prandaj në vend të divorcit me letra, çiftet e martuara duhej të gjenin për të fat të keq një tjetër mënyrë për të zgjidhur ligjërisht marrëdhënien e tyre martesore. Shitja e gruas synonte të vriste me një gur dy zogj – qe mënyra më e shpejtë për të shfajësuar ligjërisht një çift i martuar nga përgjegjësia e tyre ndaj njëri-tjetrit, plus që jepte një shfaqje në rrugë për komunitetin lokal.
Autoritetet e pranonin me tepër vështirësi këtë praktikë, por ato (kryesisht) bënin një sy qorr ndaj këtij fenomeni. Në shumicën e rasteve, gruaja i shitej dashnorit ekzistues për një tarifë nominale, për të cilën binin paraprakisht dakord të gjitha palët. Kohë pas kohe, burri mund ta përdorte këtë tarifë për të blerë pije për të gjithë bujtësit e një hoteli, duke përfshirë edhe ish-gruan dhe bashkëshortin e saj të ri.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
