Përveç bukurive natyrore, bregdeti nga zona e Palasës e deri në Sarandë është edhe një hapësirë e tejmbushur me fortifikime parahistorike. Pavarësisht se duket e çuditshme këto site sot në masë të panjohura, shtrihen në zona të ndryshme të këtij territori të gjerë.
Në vitin 1991 arkeologu Jano Koçi publikoi një listë të detajuar të tyre, çka tregon për një pasuri të jashtëzakonshme arkeologjike që sot dergjet praktikisht e braktisur.
Janë një numër shumë i madh qendrash të cilat dallohen lehtësisht në hartën bashkangjitur në studimin e publikuar mëse 27 vjet më parë në revistën Iliria.
Përtej analizës shkencore dhe teknike ajo që të bën përshtypje është dendësia e tyre, çka tregon se kanë patur një lidhje të natyrshme që në kohët më të hershme.
Territori mes Vunoit dhe Dhërmiut ka mëse 5 fortifikime të tilla, të tjera gjenden në luginën e Qeparoit, natyrshëm në atë të Himarës, në zonën e Borshit, Piqerasit, Lukovës, e kështu me radhë.
Të gjitha këto territore jetoheshin nga Kaonët e lashtë dhe siç theksohet në studimin e detajuar ato tregojnë për përqendrimin dhe zhvillimin e këtij fisi që para krijimit të federatave.
Qendra më e vjetër sigurisht pa konsideruar shpellën e Spillesë në Himarë është ajo që njihet me emrin Kukum. Ajo gjendet mbi një kodër në Qeparo dhe i përket sipas arkeologëve periudhës së bronzit të hershëm diku mes 2200 deri 1600 vjet Para Krishtit.
Sigurisht qoftë ky fortifikim, ashtu edhe të tjerët kanë periudhën e tyre të mbivendosjeve që i japin një trajtë edhe më interesante historisë së kësaj zone.
Përtej të tjerave, këto qendra janë vendosur në zona të ngritura, me mure të lartë që përshtateshin me terrenin e thyer.
Afërsia me detin do të thoshte pasiguri për shkak të sulmeve të mundshme që mund të vinin prej tij, ndaj këto qendra e kishin të domosdoshëm fortifikimin e kujdesshëm.
Në fund një pyetje vjen natyrshëm, sa prej tyre përdoren në funksion të turizmit dhe a njihen nga masa e pafundme e njerëzve që vizitojnë këto zona? Përgjigjen e dinë të gjithë…
EKSKLUZIVE PËR TIRANA TODAY, NGA MARIN MEMA
