EVROPË- Rusia dëshiron pjesë të Ukrainës. Presidenti Volodymyr Zelenskyy refuzon të lëshojë territor.
Dhe bisedimet e paqes pas më shumë se tre vitesh lufte i udhëheq administrata amerikane e Donald Trump, e cila ka kritikuar vazhdimisht shkallën e mbështetjes së Uashingtonit.
Nëse arrihet një marrëveshje, pyetjet do të jenë se kush do të sigurojë sigurinë e Ukrainës pas luftës dhe kush do të paguajë për rindërtimin e saj.
Por nëse nuk ka marrëveshje paqeje, ndihma e ofruar nga Shtetet e Bashkuara mund të zvogëlohet në vazhdim. Kjo ngre një pyetje tjetër: kush ka kapacitetin për të mbushur boshllëkun që mund të lërë?
Cilat vende po kontribuojnë më shumë në përpjekjet e luftës së Ukrainës?
Deri më tani, Ukraina ka marrë më shumë se 309 miliardë euro nga të paktën 41 vende, qoftë në ndihmë ushtarake, humanitare apo financiare, sipas Institutit Kiel për Ekonominë Botërore, një organizatë kërkimore me seli në Gjermani.
Pjesa më e madhe e kësaj ndihme ka ardhur nga aleatët e NATO-s, 23 prej të cilëve janë gjithashtu shtete anëtare të BE-së.
Kanadaja ka ndarë 11.94 miliardë euro, ndërsa Norvegjia ka dhënë 6.49 miliardë euro midis janarit 2022 dhe qershorit 2025.
Vendet jo-anëtare të NATO-s si Australia, Japonia, Zvicra, Austria, Koreja e Jugut dhe Irlanda kanë ofruar gjithashtu mbështetje të konsiderueshme.
Ndërkohë, SHBA-të shpenzuan 130.6 miliardë dollarë për Ukrainën (111.28 miliardë euro), që përfaqëson 37% të mbështetjes totale qeveritare për kombin e shkatërruar nga lufta.
Por së bashku, Evropa ka kontribuar edhe më shumë: 138 miliardë euro në total, duke kombinuar ndihmën në nivel BE-je.
Brenda Evropës, Gjermania (21.29 miliardë euro), Mbretëria e Bashkuar (18.61 miliardë euro), Holanda (10.89 miliardë euro) dhe Franca (7.56 miliardë euro) dallohen si donatorët më të mëdhenj.
Në anën tjetër të shkallës, Hungaria, Sllovenia dhe Greqia kontribuan midis 0.05 miliardë eurove dhe 0.15 miliardë eurove secila.
A mund ta mbushë Evropa një boshllëk në SHBA?
Të paktën në letër, mbushja e boshllëkut nuk duket e pamundur. Vlerësimet e bazuara në të dhënat e vitit 2024 sugjerojnë se Evropa do të duhet të rrisë mbështetjen e saj vetëm me 0.12% të PBB-së për të kompensuar një humbje të plotë të ndihmës ushtarake amerikane.
Në fakt, Evropa e ka vërtetuar tashmë se mund të ndërhyjë – të paktën përkohësisht.
Kur SHBA-të ndërprenë të gjithë mbështetjen për Ukrainën në maj dhe qershor 2025, pa njoftime të reja për ndihmë, Evropa jo vetëm që e mbushi boshllëkun, por e tejkaloi Uashingtonin për herë të parë që nga qershori 2022.
BE-ja dhe anëtarët e saj ndanë 72 miliardë euro krahasuar me 65 miliardë eurot e SHBA-së.
Megjithatë, paratë janë vetëm një pjesë e ekuacionit.
Që nga rikthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë, ndihma amerikane për Ukrainën ka rënë ndjeshëm, megjithëse Uashingtoni mbetet donatori më i madh.
Përtej parave të gatshme, SHBA-të ofrojnë pajisje ushtarake kritike: 305 automjete luftarake këmbësorie, 201 obusë, 18 sisteme mbrojtjeje ajrore dhe 41 raketahedhës HIMARS.
Testi i vërtetë qëndron në faktin nëse Uashingtoni do të vazhdojë të ofrojë kapacitete që financojnë evropianët, apo nëse do të ketë një ndalesë të plotë në dërgesat e pajisjeve amerikane dhe ndarjen e inteligjencës.
“Një humbje e plotë e mbështetjes së SHBA-së do të linte një boshllëk dukshëm më të madh nga sa sugjerojnë vetëm shifrat”, shkroi Luigi Scazzieri, analist i Lartë i Politikave në Institutin e Bashkimit Evropian për Studime të Sigurisë (EUISS).
Ai theksoi se sistemet e mbrojtjes ajrore dhe inteligjenca janë veçanërisht të vështira për t’u zëvendësuar nga Europa me të njëjtën cilësi dhe shkallë si SHBA-të.
Ndërkohë, BE-ja po nxiton gjithashtu për të forcuar mbrojtjen e saj kundër një sulmi të mundshëm rus deri në vitin 2030.
Megjithatë, progresi është më i ngadaltë se sa dëshirohet, veçanërisht në blerjen e pajisjeve të mëdha të nivelit të lartë.
Sipas një analize të kohëve të fundit nga organizata kërkimore Bruegel me seli në Bruksel, industria e mbrojtjes e Evropës — pavarësisht investimeve të fundit — mbetet “shumë e ndjeshme” dhe shumë e varur nga importet nga SHBA-ja.
Studiues nga Bruegel dhe Instituti Kiel për Ekonominë Botërore zbuluan se Evropa ende mbështetet shumë te Uashingtoni për raketa hipersonike, avionë luftarakë të gjeneratës së ardhshme, sisteme të integruara me inteligjencën artificiale dhe inteligjencë.
Boshllëqet janë të mëdha. Në vitin 2023, Evropa kishte në dispozicion 1,627 tanke kryesore beteje, ndërsa parashikimet sugjerojnë se do të ketë nevojë midis 2,359 dhe 2,920.
Për sistemet e mbrojtjes ajrore si Patriot dhe SAMP/T, nivelet e stokut në vitin 2024 ishin 35 njësi – më pak se gjysma e 89 të kërkuara. /Euronews
