Sa tipa lexuesish ekzistojnë? Sipas Hermann Hesse janë tre të tillë. Në një ese të vitit 1920, “Mbi leximin e librave”, shkrimtari i njohur gjerman ndërton këtë lloj kategorizimi sipas mënyrës së të lexuarit.
Lexuesi naiv
Cilido nga ne lexon në mënyrë naive kohë pas kohe. Ky tip lexuesi e konsumon librin si dikush tjetër që ha ushqim, shërben thjesht për të vrarë kohën, qoftë ky një djalë me një libër mbi indianët, një shtëpiake me një roman rreth një konteshe, apo student me librin e Shopenhauerit në dorë.
Ky lloj lexuesi nuk hyn në marrëdhënie me një libër, siç një njeri bën me një tjetër, por më tepër si një kalë me zotërinë e tij, apo ndoshta si një kalë me të voglin e vet: libri tregon udhën, lexuesi e ndjek . Substanca konsiderohet në mënyrë objektive, pranohet si realitet.
Por, substanca është në fakt vetëm një konsideratë! Ka lexues me një nivel të lartë arsimimi, shumë të rafinuar, që lexojnë letërsi të mirë, por i përkasin tërësisht klasës së naivëve… Arti, gjuha dhe inteligjenca e shkrimtarit janë për këta, lexuesit e kultivuar, ato çfarë materialet, mjedisi dhe aksioni janë për shpirtrat e thjeshtë.
Lexuesi fëmijë apo imagjinativ
Në rast se ndiqni natyrën tuaj si njeri dhe jo arsimimin, atëherë bëheni sërish një fëmijë dhe filloni të luani me gjërat; buka bëhet një mal, brenda të cilit mund të gërmohen tunele, shtrati shndërrohet në një shpellë, ndërsa një kopësht do të jetë një pistë skish. Ky tip lexuesi, nuk ruan me xhelozi as substancën dhe as formën e një libri, si vlerën e tij më të rëndësishme.
Dihet, sikurse janë gatuar fëmijët, çdo objekt mund të ketë 10 apo 100 kuptime për mendjen. Për shembull, mund të shohë një poet dhe një filozof tek përpiqen të bindin veten dhe lexuesin mbi interpretimin dhe vlerësimin e tyre mbi gjërat, dhe mund të buzëqeshë pasi sheh tek zgjedhja e dukshme dhe liria e poetit, thjesht imponim dhe pasivitet.
Ky lexues është tashmë aq shumë i avancuar, sa që e di se për çfarë janë në dijeni profesorët e letërsisë dhe kritikët letrarë: faktin se nuk ka asgjë të tillë si zgjedhja e lirë e materialit apo formës.
Lexuesi që nuk lexon më
Tipi i tretë dhe i fundit i lexuesit, është me sa duket saktësisht i kundërt me atë që në përgjithësi përcaktohet si një lexues “i mirë”. Ai është kaq tërësisht një individ, kaq vetvetja, saqë e trajton subjektin që lexon në liri të plotë. Nuk uron as të mësojë apo argëtohet, e përdor librin e vet si çdo lloj objekti tjetër në këtë botë, pasi për të është një pikënisje dhe një lloj nxitje.
Në thelb, ajo që lexon nuk përbën asnjë ndryshim për të. Ai s’ka nevojë për një filozof për të mësuar prej tij apo për ta sulmuar dhe kritikuar. Nuk e lexon një poet për të pranuar interpretimin e tij të botës, por e interpreton në mënyrë vetjake. Është tërësisht një fëmijë. luan thuajse me çdo gjë – dhe nga një këndvështrim nuk ka asgjë më të frytshme, sesa të luajturit me çfarëdolloj gjëje.
Nëse lexuesi gjen një frazë të bukur në një libër, një fjalë të urtë, fillon ta kthejë atë kokëposhtë. Pra: lexuesi në këtë fazë nuk është më një lexues, nuk i intereson më Gëte, nuk lexon Shekspirin. Lexuesi thjesht nuk lexon më. Pse librat? A mos vallë nuk e ka gjithë botën brenda vetes?
Kushdo që do të mbetej përherë në këtë fazë s’do të lexonte më, megjithëse, askush nuk qëndron aty përgjithmonë. Por, cilido që nuk është i vetëdijshëm për këtë fazë është një lexues i varfër, i papjekur. Për një here të vetme në jetën tuaj, qëndroni për një orë, një ditë në këtë fazë të tretë, fazën e të mos lexuarit më. Dhe pas këtij momenti, do të jeni një lexues, një dëgjues dhe një interpretues shumë më i mirë i çfarëdolloj gjëje të shkruar.
Përshtati për Tirana Today, Alket Goce
