Sot shënohen 26 vjet nga një nga ngjarjet më tragjike të historisë moderne të Kosovës – eksodi masiv i shqiptarëve gjatë luftës së viteve 1998-1999.
Rreth një milion shqiptarë u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre për shkak të dhunës së ushtruar nga forcat serbe, duke gjetur strehim në Shqipëri, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe në malet e Kosovës.
Shumica e të dëbuarve ishin gra, fëmijë dhe të moshuar, të cilët përjetuan dhunë fizike, tortura, dhe trajtime çnjerëzore.
Mijëra kaluan kufirin drejt Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut, ndërsa të tjerë u zhvendosën brenda territorit të Kosovës, duke u strehuar në zona malore në kushte të vështira.
Eksodi mori përmasa të jashtëzakonshme pas fillimit të bombardimeve të NATO-s kundër objektivave ushtarake të Jugosllavisë.
Më 27 mars 1999, në orën 13:20, në pikëkalimin e Vërmicës/Morinës mbërritën 187 refugjatët e parë – shumica fëmijë dhe gra – në gjendje të rëndë fizike e psikologjike, të dhunuar me mjete të forta.
Vendstrehimi i tyre përkohshëm ishte Pallati i kulturës “Hasan Prishtina”. Më pas pushteti lokal në Kukës hapi dyert e disa mjediseve shkollore, çerdhesh, kopshtesh, magazinash dhe deposh për strehimin e të dëbuarve. Refugjatët e tjerë u strehuan në familje kuksiane ku edhe u mikpritën nga to. Mesatarisht çdo familje në qytetin e Kukësit kishte rreth 14 kosovarë. Ata flinin në çdo pjesë të shtëpisë.
Më 28 mars, fluksi i refugjatëve drejt Kukësit arriti në mbi 13 mijë vetë, ndërsa brenda një jave numri shkoi në rreth 70 mijë.
Rreth 40.000 mijë refugjatë u sistemuan pranë familjeve qytetare, 10.000 në mjedise të ndryshme publike të qytetit, 6.000 në komunat Bicaj, Kolsh, Tërthore dhe Shtiqën, 12.000 në qytetin e Krumës dhe 300 në komunën Golaj.
Në Kukës mbërritën 16 automjete për të evakuuar një pjesë të kosovarëve në qytete te tjera. Dita-ditës numri i të dëbuarve rritej.
Pavarësisht strehimit në shtëpitë e banorëve kuksianë, një numër i madh kosovarësh strehoheshin edhe në kampe.
Më 16 prill, në Kukës përkujtohet Dita e Eksodit, si një shenjë mirënjohjeje për mikpritjen e popullit shqiptar ndaj vëllezërve të tyre nga Kosova.
Simbol i kësaj dite është Obelisku i Eksodit, një kullë 23.5 metra e lartë e ndërtuar në vendin ku dikur ngriheshin çadrat e refugjatëve.
Brenda saj ndodhen fotografi që dokumentojnë vuajtjet dhe sakrificat e asaj periudhe, duke e kthyer këtë monument në një nga pikat më të vizituara të qytetit.
Në Han të Elezit, në Qendrën Përkujtimore “Bllaca ’99”, ndodhet Monumenti “Muri i Kujtesës”, i cili nderon sakrificën e popullit shqiptar dhe përkujton ndihmën e personaliteteve ndërkombëtare që kontribuuan në çlirimin e Kosovës.
Mozaiku përfshin edhe emra të njohur të botës që ndihmuan në përpjekjet për paqe dhe liri.
Këto përkujtime shërbejnë si një dëshmi historike e dhimbjes, por edhe e qëndresës dhe solidaritetit mes shqiptarëve, duke mbajtur gjallë kujtimin për një nga kapitujt më të errët të historisë së re të Ballkanit.
