Marrëdhëniet mes Greqisë dhe Turqisë kanë hyrë në një tjetër fazë të re tensioni, pas publikimit nga ana e Athinës të planifikimit hapësinor detar, një dokument strategjik që ka ngjallur reagime të forta nga Ankaraja.
Sipas autoriteteve greke, ky plan synon të organizojë aktivitetet njerëzore në zonat detare, me qëllim arritjen e një ekuilibri mes objektivave ekologjike, ekonomike dhe sociale. Megjithatë, Turqia e ka konsideruar këtë veprim si provokues dhe njëanshmëri nga ana e Greqisë, sidomos në zonat detare ku të dy vendet pretendojnë të drejta sovrane.
Plani Hapësinor Detar reflekton Zonat Ekskluzive Ekonomike të kufizuara në kuadër të dy marrëveshjeve me Italinë dhe asaj të pjesshme me Egjiptin, ndërsa në pjesët e tjera zonat në fjalë paraqiten ashtu siç përcaktohen nga ligji 4001/2011, që vendos kufirin e jashtëm të zonave në vijën e mesme me vendet me të cilat nuk ka pasur një marrëveshje.
“Për herë të parë, vendi ynë po vendos rregullat për organizimin e hapësirës së tij detare”, thekson deklarata nga pala greke.
Në nëntor të vitit të kaluar, Komisioni Evropian publikoi një hartë që përcakton zonat detare të Greqisë, duke njohur efektin e plotë ligjor të të gjitha ishujve, përfshirë Kastellorizon në Egjeun juglindor.
Ndërkohë, ditën e djeshme, mbledhja sekrete e Këshillit Qeveritar për Punët e Jashtme dhe të Mbrojtjes ka vendosur Planin Afatgjatë të Prokurimeve të Mbrojtjes të Greqisë për vitet 2025-2036, me Marinën që do të marrë pjesën më të madhe të financimit.
Turqia ka kritikuar me forcë disa pjesë të “Planifikimit Hapësinor Detar”, të sapo shpallur nga Greqia, duke argumentuar se plani përfshin zona që shkelin juridiksionin detar të Turqisë në detin Egje dhe Mesdheun Lindor.
Në një deklaratë të lëshuar nga Ministria e Jashtme të mërkurën, Ankaraja theksoi se veprime të tilla njëanshëm nga Athina nuk kanë asnjë bazë ligjore dhe nuk kanë asnjë pasojë për Turqinë.
“Disa nga zonat e specifikuara në ‘Planifikimin Hapësinor Detar’ (MSP) të shpallur nga Greqia në kuadër të legjislacionit të BE-së shkelin zonat e juridiksionit detar të Turqisë në detin Egje dhe Mesdheun Lindor,” tha ministria.
Ministria theksoi se duhet të shmangen nisma të njëanshme në detet e mbyllura ose gjysmë të mbyllura si deti Egje dhe Mesdheu, dhe kujtoi se ligji ndërkombëtar detar promovon bashkëpunimin mes shteteve bregdetare.
“Në këtë kuadër, Turqia është gjithmonë e gatshme të bashkëpunojë me Greqinë në detin Egje,” u shpreh ministria, duke sinjalizuar gatishmërinë e Ankarasë për dialog pavarësisht rritjes së tensioneve.
Duke iu referuar precedentëve, ministria theksoi se veprimet e kaluara të Greqisë dhe përpjekjet për “fait accompli” gjithashtu kanë dështuar të mbajnë peshë ligjore.
Turqia mban se përpjekjet e fundit do të jenë po ashtu të paefektshme ligjërisht dhe diplomatikisht.
“Veprimet dhe përpjekjet e përmendura për ‘fait accompli’, ashtu si në të kaluarën, nuk do të kenë pasoja ligjore për Turqinë as sot dhe as në të ardhmen,” shtoi deklarata.
Ankaraja gjithashtu kujtoi Deklaratën e Athinës për Marrëdhëniet miqësore dhe Fqinjësinë e Mirë, të nënshkruar nga të dy vendet më 7 dhjetor 2023, si një kornizë udhëzuese për zgjidhjen e çështjeve dypalëshe.
“Turqia mban qëndrimin se duhet të miratohet një qasje e sinqertë dhe gjithëpërfshirëse për të zgjidhur çështjet mbi bazën e ligjit ndërkombëtar, drejtësisë dhe fqinjësisë së mirë,” tha ministria.
Në përgjigje të Greqisë, Turqia njoftoi se do të paraqesë planin e saj të Planifikimit Hapësinor Detar në UNESCO dhe organet përkatëse të OKB-së.
Kjo lëvizje ka për qëllim të përcaktojë pretendimet detare të Turqisë dhe të kundërshtojë atë që e sheh si një tejkalim të Greqisë.
Ky zhvillim i fundit vjen në një periudhë të një kthesë të brishtë në marrëdhëniet turko-greke, ku të dy vendet kanë theksuar kohët e fundit diplomacinë dhe respektin reciprok. Megjithatë, pretendimet detare të Greqisë vazhdojnë të testojnë kufijtë e atij mirëkuptimi.
