E martë, 27 Tetor, 2020
10 C
Tirana

Si do t’ia bënte bota pa sistemin GPS?

Më të lexuarat

Covid në vend: Në 24 orë 288 raste, numër i ulët i të shëruarve

Në 24 orët e fundit, është regjistruar një rënie e lehtë  e rasteve të reja me Covid-19 në vend. Ministria e Shëndetësisë, informon se 288...

Video/ Çmendet futbollisti, godet me lëvizje kung-fu lojtarin kundërshtar

Ndeshja e Ligës së Parë mes Montpelje dhe Reims përfundoi me rezultatin e thellë 0-4 për miqtë. Rezultati mbeti në hije për shkak të asaj...

Këto janë 4 simptomat e Covid-19, që mund t’ju çojnë në spital

Ndërsa mund të mos ketë nga ato që quhen “simptoma të një Covid-i të mirë”, disa janë padyshim më të këqija se të tjerat....

Manastirliu i përgjigjet akuzave të PD, ja kur do të hapet spitali Covid 3

Ditën e sotme ministrja e Shëndetësisë Ogerta Manastirliu ka zhvilluar një takim me stafin mjekësor në Spitalin Infektiv. Ministrja është shprehur se situata në të...

Përplasja me Macron, Erdogan thirrje turqve: Mos blini mallra franceze

Presidenti turk, Rexhep Taip Erdogan u ka bërë thirrje turqve që të mos blejnë mallrat franceze. Gjatë një fjalimi në televizion, ai u bëri thirrje...

Fotoja bëhet virale/ Melania Trump përdor sozi

Shpesh është folur që Zonja e Parë e SHBA ka një sozi, e cila e shoqëron presidentin hera-herës. Përkundrejt këtyre zërave, Trump e ka...

E përjashtojnë nga emisioni/ Nuk ndalet Shqipja, bën deklaratën e radhës

Emisioni ‘Përputhen’ përjashtoi nga emisioni konkurrenten Shqipe Hysenaj. Ajo bullizoi një prej çunave, dhe dy vajzat, Tean për peshën e saj dhe Anën për...

Kudo me truprojë, si ndryshoi jeta e Luanës pas përndjekjes (FOTO)

Pas denoncimit që bëri ndaj një të riu për përndjekje, moderatorja Luana Vjollca shfaqet kudo me truprojë. “Në çdo hap me mua. Faleminderit për sigurinë...

E trishtë, ndërron jetë ish-futbollisti i Manchester City

Manchester City ka dhënë një lajm të trishtë për botën e futbollit. Klubi njofton se ka ndërruar jetë në moshën 17-vjeçare ish-lojtari i të rinjve,...

Hajdari zbulon emrin e partisë me të cilën do garojë në zgjedhje

Deputetja Rudina Hajdari, do të garojë me një parti të re në zgjedhjet parlamentare të 25 prillit. Në ‘News 24’, Hajdari tha se partia e...

Nga David Hambling “BBC”

Kur lundrimi satelitor u bllokua në aeroportin kombëtar të Izraelit “Ben Gurion” vitin e kaluar, ishte vetëm aftësia e kontrollorëve të trafikut ajror, ajo që parandaloi aksidentet e rënda. Bllokimi ishte dukshëm aksidental, me origjinë nga forcat ruse që luftonin në Siri.

Por gjithsesi ai defekt nxori në pah, sesa serioze mund të jenë ndërprerjet në sistemin global të pozicionimit, ose siç njihet shkurt GPS.

“Ka një vetëdije në rritje të nevojës për të mbrojtur, forcuar dhe zgjeruar sistemin GPS”– thotë Tod Hamfris, inxhinier komunikimi në Universitetin e Teksasit. Sistemi GPS mbështet tani një mori të madhe të aspekteve të jetës sonë të përditshme.

Në formën e tij më të thjeshtë, ai na tregon në çdo kohë se ku ndodhet një marrës GPS. Ne i kemi ata në celularët dhe makinat tona. Ato u japin mundësi anijeve të lundrojnë në rrugën e duhur përmes kanaleve të vështira dhe shkëmbinjve nënujorë.

Edhe shërbimet e urgjencës mbështeten tani tek sistemi GPS, për të shkuar tek pacientët që ndodhen në gjendje të rëndë shëndetësore. Portet do të pushonin së funksionuari, pasi vinçat e tyre kanë nevojë për sistemin GPS për të gjetur kontejnerin e duhur që duhet zhvendosur.

GPS luan një rol jetik tek operacionet logjistike, duke i dhënë mundësi prodhuesve të makinave dhe supermarketeve që të përfitojnë nga sistemet e shpërndarjes në kohë. Pa këtë sistem, raftet në supermarketet tona do të ishin më të zbrazëta, dhe çmimet do të ishin më të larta.

Edhe industria e ndërtimit e përdor sistemin GPS kur harton apo zbaton një projekt, ndërsa peshkatarët e përdorin atë në përputhje me rregulloret e rrepta. Por GPS nuk ka të bëjë vetëm me identifikimin e vendeve, por edhe me kohën. Të 30 satelitët që sillen në orbitë përreth Tokës, përdorin disa orë atomike, që janë shumë të sakta për të sinkronizuar sinjalet e tyre. Ata e lejojnë përdoruesin ta përcaktojnë kohën brenda 1/100 miliardin e sekondës.

Rrjetet e telefonisë celular përdorin gjatë gjithë kohës GPS për të sinkronizuar stacionet e tyre bazë, ndërsa institucionet financiare dhe bankare mbështeten tek ai për të siguruar që transferuat të ndodhin në mënyrë korrekte. Ne vërtet do të humbnim shumë pa këtë sistem në dispozicion.

Por a ka ndonjë gjë që mund ta zëvendësojë atë? Dhe si mund t’ia dalim pa këtë sistem të kudondodhur? Mungesa e navigimit satelitor për 5 ditë, do t’i kushtonte vetëm Britanisë më shumë se 5.1 miliardë paund (6.5 miliardë dollarë), sipas një vlerësimi të London School of Economics.

Ndërkohë një defekt në sistemin GPS, do t’i kushtonte ekonomisë amerikane rreth 1 miliard dollarë në ditë, dhe deri në 1.5 miliard dollarë në ditë, nëse kjo gjë do të ndodhte gjatë sezonit të mbjelljeve në prill dhe maj. E megjithatë ndërprerjet e shërbimit të GPS janë çuditërisht të zakonshme.

Ushtria e bllokon rregullisht atë në zona të caktuara, gjatë testimit të pajisjeve ose gjatë stërvitjeve ushtarake. Edhe qeveria amerikane kryen rregullisht prova që sjellin ndërprerje të sinjalit satelitor. Por ndërkohë disa probleme teknike, mund të shkaktojnë probleme në mbarë botën.

Sigurisht, ekzistojnë edhe sisteme të tjera globale satelitore të navigimit, Glonass-i rus, Galileo i Evropës dhe BeiDou i Kinës. Që të gjithë punojnë në një bazë të ngjashme me GPS. Por gjithnjë e më shumë, ndërhyrja ose bllokimi i qëllimshëm i këtij sistemi, mund të çojë gjithashtu në ndërprerje të sinjaleve nga sistemet e pozicionimit satelitor.

“Ushtria po del gjithnjë e më shpesh kundër bllokimit të sistemit”– thotë Çarli Këri, anëtar i Institutit Mbretëror të Navigacionit dhe themelues i “Chronos Technology”, që operon në këtë fushë. Dhe ushtria ka arsye të forta për t’u shqetësuar. Navigimi satelitor, u zhvillua fillimisht nga Pentagoni, dhe tani orienton gjithçka, nga dronët dhe anijet luftarake, tek bombat inteligjente dhe ushtarët në repartet e këmbësorisë.

Dhe ky sistem është i kërcënuar. Kriminelët përdorin bllokuesit e GPS, që mund të blihen lehtësisht në internet, për të gjurmuar makinat e vjedhura, pa u interesuar se kush tjetër preket në zonën përreth. Por ka rreziqe edhe më të mëdha se kaq.

“Ekziston gjithashtu një kërcënim i largët, që i gjithë sistemi GPS të dalë jashtë funksionit në kuadër të një lufte që mund të synojë ekonominë e SHBA, duke e sulmuar infrastrukturën e saj jetike”, thotë Hamfris. Edhe forcat natyrore mund të jenë po aq katastrofike.

Një stuhi e madh diellore, si ajo e “Carrington Event” e vitit 1859 , mund të rrëzojë në Tokë të gjithë rrjetin satelitor GPS ngjashëm me një sulm ushtarak. Por nëse GPS dhe homologët e tij do të zhdukeshin papritur, cilat janë alternativat që mund të përdorim në përpjekje për ta mbajtur të gjithë botën në lëvizje?

Një alternativë e mundshme ndaj GPS është një version i ri i Navigation Long Range (Loran),që u zhvillua gjatë Luftës së Dytë Botërore për t’i orientuar anijet aleate ndërsa ato po kalonin Atlantikun. Por ndryshe nga satelitët, ai përbëhej nga transmetues me bazë tokësore me shtylla 200 metra të larta që transmetonin sinjale radio.

Në fillim “Loran” ishte i saktë vetëm brenda disa miljeve, por nga vitet 1970 ai mund të jepte një vendndodhje të saktë brenda disa qindra metrave. Britania  dhe vendet e tjera i çaktivizuan transmetuesit e tyre “Loran” në vitet 2000, kur GPS i bëri ata të tepërt.

Por një version modern, i përmirësuar, i njohur si “eLoran” mund të ishte po aq i saktë sa GPS. Ai përdor transmetues dhe marrës më të përparuar sesa versioni origjinal, së bashku me një teknikë të njohur si korrigjimi diferencial – ku sinjali monitorohet nga stacionet e referencës dhe korrigjohet – për të përmirësuar saktësinë e tij.

Ky version i përmirësuar, thuhet se është i aftë të përcaktojë vendndodhjet në një saktësi prej më pak se 10 metra. Ndryshe nga GPS, ai është gjithashtu në gjendje të depërtojë në ndërtesa dhe tunele, pasi përdor një frekuencë më të ulët dhe fuqi më të lartë se sa sinjalet satelitore. Sinjalet e fuqishme të “eLoran”, janë shumë më të vështira për t’u bllokuar, dhe ky sistem nuk ka satelitë që mund të rrezikohen të goditen.

Por duhet që dikush ta financojë atë. “ELoran është një teknologji e shkëlqyer që mund të plotësojë boshllëqet në të gjithë vendin”- thotë Hamfris. Edhe pajisjet e tjera nuk kërkojnë infrastrukturë shtesë. Kompania amerikane “Draper Laboratory”, ka zhvilluar një brez të ri të lundrimit qiellor të njohur si Skymark që përdor një teleskop të vogël, të automatizuar për të gjurmuar satelitët, Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës, dhe objekte të tjera që rrotullohen rreth Tokës së bashku me yjet.

“ImageNav”, i zhvilluar nga Sistemet Shkencore për Forcën Ajrore të SHBA-së, është një sistem modern i navigimit optik për avionët. Ai ka një bazë të dhënash të terrenit për zonën ku po navigohet, të cilat i përputh me të dhëna nga kamerat video për të gjetur vendndodhjen e saj.

“ImageNav”, është testuar me sukses në një numër avionësh, por gjithashtu mund të përdoret në automjetet që drejtohen vetë. Ndërkohë kompania suedeze “Everdrone”, realizoi kohët e fundit dorëzimin e parë të një dërgese me dron midis spitaleve pa përdorur GPS.

Sistemi i këtyre dromëve, përdor një kombinim të fluksit optik dhe identifikimin e pikës referente për të gjetur rrugën e saj nga një pikë në tjetrën me një saktësi të ngjashme me GPS.

Por asnjë sistem i vetëm nuk mund të jetë në gjendje të zëvendësojë fuqinë e sistemeve të navigimit satelitor siç është GPS, dhe në rastin e një avarie ne mund të përfundojmë me një përzierje zgjidhjesh të ndryshme për anijet, aeroplanët dhe makinat.

Burimi i lajmit: https://www.bbc.com/future/article/20201002-would-the-world-cope-without-gps-satellite-navigation

Përshtatur nga Tirana Today

- Reklama -

Më shumë nga kategoria




Të fundit

Kryemadhi: Rama i ka kthyer shqiptarët si qen me maska

Kryetarja e LSI,  Monika Kryemadhi ka folur në lidhje me vendimin e mbajtjes së maskës me detyrim në ambientet jashtë. Kryemadhi është shprehur se përdorimi...

Thaçi i ashpër me Perëndimin: Po i bën padrejtësi Kosovës me vizat

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, thotë se është padrejtësi që Bashkimi Evropian nuk liberalizon vizat me Kosovën. Sipas tij, Perëndimi ka rënë në lajthitje. Teksa foli...

Ndeshje dramatike në “San Siro”, Kumbulla i shënon dhe ndal Milanin

Përfundon supersfida e javës së 6 të Serisë A, mes Milanit dhe Romës. Ndeshja ka prodhuar jo vetëm lojë të bukur, por edhe gola, pasi...

Hajdari ashpërson tonet: PD dhe PS, banda që luftojnë me njëra-tjetrën

Për deputeten Rudina Hajdari, dy partitë më të mëdha në vend PD dhe PS janë kthyer në banda të cilat luftojnë me njëra-tjetrën. Hajdari shprehet...

Krijimi i partive të reja, Patozi: ‘Thërrmimi’ i PD mund të dali për mirë

Kreu i Bindjes Demokratike, Astrit Patozi, thotë se fragmentarizimi i PD mund t’i sjelli dobi Shqipërisë. Sipas tij, edhe nëse PD “thërrmohet fare, ndoshta nuk...