E shtunë, 28 Nëntor, 2020
6 C
Tirana

Pse e Premtja e datës 13-të i frikëson aq shumë disa njerëz

Më të lexuarat

Tronditet Bulqiza/22-vjeçari u qëllua nga shoku i tij, ja çfarë ka ndodhur

Policia e Bulqizës duket se është drejt zbardhjes së ngjarjes së rëndë, ndodhur mbrëmjen e djeshme, ku ka humbur jetën një i ri. 22-vjeçari...

U ekzekutua me 8 plumba në Belgjikë, zbardhet identiteti i shqiptarit të vrarë

Mbrëmjen e djeshme, Brukseli u tmerrua nga të shtëna armësh, nga të cilat mbeti i vdekur një 38-vjeçar shqiptar. Ditën e sotme, është zbardhur identiteti...

Misteri shumëvjeçar: Ku ndodhet deklarata origjinale e pavarësisë së Shqipërisë

Deklarata origjinale e Pavarësisë së Shqipërisë, e firmosur më 28 nëntor 1912 në Vlorë nga delegatët e të gjitha krahinave të Shqipërisë etnike, nuk...

A do të na mbrojë vaksina e Covid-19?

Pretendentët kryesorë në garën e vaksinave COVID-19 kanë patur nivele të ndryshme suksesi pas provave klinike, por çfarë do të thotë kjo për luftën...

Kurba e Covid mbetet e lartë në vend, 10 viktima

Situata epidemiologjike në vend, mbetet e rënduar pasi vijojnë të regjistrohen shifra të larta të të infektuarve dhe viktimave nga Covid-19. Ministria e Shëndetësisë informon...

Ish-konkurrenti i “Për’puthen” i nxjerr bojën emisionit, nxjerr prapaskenat

Një ish-konkurrent i “Për’puthen” ka publikuar fotot e dyshimta të lojtarit të këtij edicioni, Atdheut, para se të bëhej pjesë e emisionit. Siç duket...

”Për dy javë zhduket Covid nga planeti”/ Mjeku popullor tregon terapinë

Mjeku popullor, Ruzhdi Metali është shprehur se virusi Covid-19, mund të zhduket për dy javë nga planeti. Në ''Zonë e Lirë'', ai tha se fillimisht...

“Një pllakë tektonike po lëviz”, sizmologu i njohur turk paralajmëron banorët

Gjatë paradites se sotme, lëkundje të forta u ndjenë në Turqi, duke i shtuar edhe më tej panikun qytetarëve se do të rikthehet situata...

Pamje të rënda nga aksidenti i yllit të Arsenalit, udhëtonte me mjetin luksoz

Pamje të tmerrshme të aksidentit të mesfushorit të Arsenalit, Joe Willock, kanë bërë xhiron e rrjetit. Ai po udhëtonte me mjetin e tij luksoz...

Covid-19 në vend/ Bien infektimet, numri i viktimave mbetet i lartë

Kurba e Covid-19, ka pësuar një rënie të lehtë në vendin tonë. Ministria e Shëndetësisë informon se në 24 orët e fundit, 545 persona rezultuan...

Në këtë ditë miliona njerëz mendojnë se mund të ndodhë diçka e keqe. Ata kanë frikë nga një fatkeqësi me pasoja personale ose globale. Një këmbë e thyer, një kolaps në tregun e aksioneve apo një ngjarje që mund të sjellë shpërthimin e Luftës së Tretë Botërore.

Pse gjithë ky ankth? Sipas ekspertëve, pasi kjo frikë është e ngulitur thellë dhe prej kohësh në kulturën perëndimore. “Në rast se askush nuk merret me shpjegimin e këtyre bestytnive negative si e Premtja e datës 13-të, ne në fakt mund të jemi më mirë”, thotë Stjuart Vize, një profesor i psikologjisë në Kolegjin e Konektikatit.

Njerëzit që besojnë shumë tek besëtytnia e së Premtes së datës 13, mund të vuajnë nga triskaidekaphobia, ose frika nga numri 13, dhe shpesh ua kalojnë këtë besim edhe fëmijëve të tyre, vë në dukje Vize.

Fiksimi i kulturës popullore me frikën, e treguar si histori ndihmon në mbajtjen gjallë të kësaj bestytnie, shton Vize, autori i librit “Besimi tek magjia: Psikologjia e supersticionit”.

Megjithëse bestytnitë mund të jenë arbitrare -për shembull frika nga shkallët apo macet e zeza -kur ato janë pjesë e kulturës, ne priremi që t’i besojmë ato, thotë Tomas Giloviç, profesor i psikologjisë në Universitetin Kornell në Nju Jork. “Ju ndjeheni sikur i kundërviheni fatit nëse do ta injoroni atë”, thekson ai.

Frika në lidhje me të Premten e datës 13-të, është e rrënjosur tek besimet fetare mbi mysafirin e 13-të në Darkën e Fundit – Judën, apostullin që thuhet se tradhtoi Jezusin, dhe me kryqëzimin e Jezusit ditën e premte, që ishte e njohur më herët si Dita e Xhelatit, duke qenë tashmë një burim e ankthit, thotë Vize.

Tabuja kundër numrit 13 u përhap me Krishterimin edhe në zona jo të krishtera, vë në dukje Filips Stivens, profesor i asociuar i antropologjisë në Universitetin e Bufalos në NjuJork. “Ajo u bë shumë e përhapur përmes botës euro-emerikane, shumë e ngulitur në kulturë popullore”, thotë ai.

Edhe më interesante, vë në dukje ai, është arsyeja se përse njerëzit e lidhin çdo të Premte të datës 13-të me fat të keq. Përgjigja, tha ai, ka të bëjë me ato që ai i quan parimet e “mendimit magjik”, që gjenden në kulturat në të gjithë botën.

Njëra prej këtyre parimeve përfshin gjëra ose veprime, të cilat njerëzit priren të mendojnë se ato gjëra janë të lidhura mes tyre në një mënyrë shkakësore, shpjegon ai. Në këtë kuadër, ishin 13 persona të pranishëm në Darkën e Fundit, ndaj gjithçka që lidhet me numrin 13 prej atëherë e tutje është fat i keq.

Tomas Fernsler, shkencëtar i asociuar i politikave në Qendrën e Burimeve të Edukimit në Matematikë dhe Shkencë në Universitetin e Delauerit, tha se ndaj numrit 13 ka frikë për shkak se ai vjen pas numrit 12. Numerologët e konsiderojnë 12-ën si një numër “të plotë”.

12 janë muajt e vitit, 12 shenjat e zodiakut, 12 perënditë në Olimp, 12 ishin trimëritë e Herkulit, 12 fiset e Izraelit dhe 12 apostuj e Jezuit.

Fernsler thotë se lidhja e numrit 13 me fatin e keq, “ka të bëjë me të qenit pak më shumë se sa të plotë. Pastaj është e premtja. Jo vetëm që Krishti u kryqëzua atë ditë, por disa studiues biblikë besojnë se Eva e tundoi Adamin me frutin e ndaluar pikërisht të Premten.

Ndoshta më domethënës është besimi se Abel u vra nga vëllai i tij Kaini pikërisht të Premten e datës 13-të. Këtë ditë disa njerëz janë aq të paralizuar nga frika saqë mbyllen brenda në shtëpi. Ndërsa të tjerët nuk kanë zgjidhje tjetër përveçse se të shtrëngojnë dhëmbët, dhe jenë nervozë gjatë gjithë ditës.

Shumë njerëz do të refuzojnë të udhëtojnë më avion, të blejnë shtëpi etj, mosveprime këto që e ngadalësojnë dukshëm aktivitetin ekonomik, thotë Donald Dosej, historian i folklorit dhe themelues i Qendrës së Menaxhimit të Stresit dhe Institutit të Fobisë në Eshvill, Karolinën e Veriut.

“Vlerësohet se 800-900 milion dollarë humben nga biznesi në këtë ditë, pasi njerëzit nuk do të udhëtojnë me avion apo të bëjnë biznes si zakonisht”, thotë ai. Për ta kapërcyer këtë frikë, thotë Vize, njerëzit duhet të bëjnë hapa të vegjël jashtë zonës së tyre të rehatisë.

“Ata duhet të provojnë një gjë të vogël që do të ngurronin ta bënin në rrethana normale, dhe duke shpresuar që të mos ndodhë ndonjë gjë e tmerrshme, ata mund të nxiten të vazhdojnë më tej”, thotë ai.

Burimi i lajmit: https://www.nationalgeographic.com/news/2013/9/130912-friday-13th-thirteenth-superstitions-phobias-nation-culture/

Përshtatur nga TIRANA TODAY

- Reklama -

Më shumë nga kategoria




Të fundit

Si mund ta padisë Gjermania Asadin për përdorim armësh kimike?

Drejtësia gjermane po shqyrton mundësinë e ngritjes së një padie për sulmet me gaz helmues në Siri. Deutsche Welle dhe "Der Spiegel" biseduan me...

Rita Ora uron ditën e flamurit në gjuhën shqipe dhe me foto provokuese

Rita Ora, këngëtarja me famë botërore asnjëherë nuk harron origjinën e saj. Ajo ka uruar Ditën e Flamurit me disa foto shumë provokuese, ku shihet...

Misteri shumëvjeçar: Ku ndodhet deklarata origjinale e pavarësisë së Shqipërisë

Deklarata origjinale e Pavarësisë së Shqipërisë, e firmosur më 28 nëntor 1912 në Vlorë nga delegatët e të gjitha krahinave të Shqipërisë etnike, nuk...

Nuk ka llogari bankare, liderja e Hong Kongut i mban paratë në shtëpi

Shefja ekzekutive e Hong Kongut, Carrie Lam, ka thënë në një intervistë televizive se ajo duhet të ruajë “grumbuj parash” në shtëpi, sepse nuk...

Video/ Sulmuesi shqiptar shënon në fund, i jep 1 pikë skuadrës turke

Sulmuesi, Jetmir Topalli ka shënuar gol në minutën e 95’ në sfidën e Superligës turke, të zhvilluar midis Gazientep dhe Jeni Malatjaspor. 22-vjeçari nga Kosova...