Donald Trump kohët e fundit ka ndezur një tjetër ‘front lufte’, këtë herë duke sulmuar një aleat të NATO-s, sikundër është Mali i Zi. Ai është shprehur se SHBA nuk ka të drejtë të mbrojnë Malin e Zi, nëse ai rrezikohet nga ndonjë luftë.
Natyrisht, gurëthemeli i NATO-s ka qenë gjithmonë ideja se të gjithë anëtarët, të fortë dhe të dobët, në teori janë të barabartë. Një sulm ushtarak kundër një anëtari, sipas nenit V të kartës së NATO-s, nënkuptonte një sulm ndaj të gjithë anëtarëve.
Një mbrojtje e tillë reciproke është thelbi i parandalimit kolektiv. Të gjitha anëtarët duhet të mbrojnë një shtet, nëse ai është në shënjestër të armikut.
Por çfarë ndodh kur një aleancë bëhet kaq e madhe dhe kaq e larmishme saqë jo të gjithë anëtarët e saj janë të fortë dhe kanë ende tradita, vlera, axhenda apo kërcënime të sigurisë kombëtare?
Anëtarët e parë evropianë të NATO-s e konsideronin veten fqinjë të afërm nën çadrën bërthamore të Shteteve të Bashkuara.
Me përfshirjen e Gjermanisë Perëndimore në vitin 1955, misioni fillestar i NATO-s u ndryshua disi. Nuk ishte më vetëm SHBA-ve, por edhe Gjermania pati një pozicion të lartë, në vend që të mbahej në një pozicion më të ulët.
Mbrojtja kolektive e NATO-s u krijua për të ofruar hapësirë për frymëmarrje kundër forcave superiore të Ushtrisë së Kuqe Sovjetike, derisa Shtetet e Bashkuara të mund të sillnin përforcime ose të kërcënonin të përdorin forcat bërthamore superiore kundër agresorëve të mundshëm.
Aleanca ka punuar sepse Shtetet e Bashkuara pranuan se Evropa kishte nevojë për ndihmë amerikane për të penguar armiqtë në mënyrë që të shmangin përsëritjen e fatkeqësive të 1914 dhe 1939. Me përjashtim të Turqisë, anëtarët më të vjetër të NATO-s në përgjithësi shiheshin si ndarje e hapësirës gjeografike të Perëndimit.
Kjo nuk është më e vërtetë. Shumë nga anëtarët më të rinj të NATO-s nuk janë në Evropën Perëndimore. Ata tani janë të shpërndarë në të gjithë kontinentin, dhe ato përfshijnë ish aleatët rusë, si Shqipëria, Bullgaria dhe Mali i Zi. Shumë nga anëtarët më të rinj janë të vegjël, të pambrojtur dhe në krizë do të kishin nevojë për ndihmë shumë më të madhe sesa mund t’u jepnin të tjerëve.
Ideja e NATO-s ka ndryshuar gjithashtu. Në vend që të pengojë një pushtim sovjetik të Evropës gjatë rehabilitimit të Gjermanisë, NATO është bërë më pak një aleancë ushtarake mbrojtëse dhe më shumë një institucion kulturor de facto për të homogjenizuar Evropën përgjatë vijave perëndimore.
Për disa në Evropë, NATO është përshkruan jo vetëm si një koleksion i avionëve dhe tankeve, por në vend të kësaj si një version i zgjeruar i Bashkimit Evropian.
NATO-ja sa më e larmishme të bëhet, aq më pak e bashkuar është bëhet. Pasi Evropa pas Luftës së Ftohtë u bë më e qetë dhe më e pasur, anëtarët e NATO-s u bënë më pak të besueshëm se do të kishin nevojë të sakrifikonin për të investuar në mbrojtjen e tyre reciproke.
Pas Luftës së Ftohtë, NATO ishte e etur të përfshinte vendet e etura të Evropës Lindore dhe të Ballkanit që me të drejtë kishin frikë nga Rusia edhe pas rënies së Bashkimit Sovjetik.
Por, Evropa Juglindore dhe Ballkani ishin gjithashtu vend i përleshjeve të vjetra dhe luftërave surrogate mes perandorive rivale – nga Lufta e Parë Botërore deri në Luftën e Bosnjës në fillim të viteve ’90.
Cilat janë mësimet e zgjerimit të NATO-s?
Një, duke futur shumë anëtarë të rinj, mund ta bëjë NATO-në më të dobët dhe jo më të fortë. Në një farë mënyre, kur të gjithë janë në një aleancë, askush nuk është me të vërtetë. Vladimir Putin mund të bëjë një test për të parë nëse të rinjtë e pasur holandezë ose belgë me të vërtetë do të jenë të gatshëm të vdesin duke luftuar për integritetin territorial të Bullgarisë së largët. Nëse jo, atëherë Neni V do të ekspozohet si një farsë dhe vetë NATO-ja do të përfundojë.
Nëse Shqipëria dhe Mali i Zi janë në NATO, pse jo Austria, Finlanda, Kazakistani, Maqedonia dhe Serbia? A do t’i bashkohet Meksika me Kanadaja, SHBA-së për të radhitur anëtarësimin e Amerikës së Veriut në NATO?
Dy, kufijtë e “Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut” tani janë të përcaktuara mirë.
Turqia e Rexhep Tajip Erdogan po bëhet një version i azhurnuar i kalifatit të vjetër islamik otoman. Është armik i kurdëve dhe Izraelit, të dy aleatë të vendosur të SHBA.
Aleanca duhet të insistojë që të gjithë anëtarët të përmbushin shpejt detyrimet e tyre ushtarake për të shpenzuar 2 për qind të PBB-së së tyre në mbrojtje. Nëse një vend i pasur në paqe do të largohet nga premtimi i gatishmërisë ushtarake, pse dikush do të presë që ajo të përmbushë premtimin e saj për ndihmë gjatë kohës së luftës?
NATO duhet të këmbëngulë mbi vlerat dhe axhendat e përbashkëta dhe anëtarët e saj duhet të identifikojnë zyrtarisht armiqtë e tyre të mundshëm kolektivë.
Aleanca duhet të sigurojë që çdo komb në NATO i përket NATO-s – dhe kështu vlen të mposhtë atë që mund të bëhet një luftë bërthamore në emër të saj.
Burimi: dailyindependent.com
Përshtati: Tirana Today
