E shtunë, 28 Nëntor, 2020
15 C
Tirana

Gjuha është politikë, dhe jo vetëm në Ballkan

Më të lexuarat

Tronditet Bulqiza/22-vjeçari u qëllua nga shoku i tij, ja çfarë ka ndodhur

Policia e Bulqizës duket se është drejt zbardhjes së ngjarjes së rëndë, ndodhur mbrëmjen e djeshme, ku ka humbur jetën një i ri. 22-vjeçari...

U ekzekutua me 8 plumba në Belgjikë, zbardhet identiteti i shqiptarit të vrarë

Mbrëmjen e djeshme, Brukseli u tmerrua nga të shtëna armësh, nga të cilat mbeti i vdekur një 38-vjeçar shqiptar. Ditën e sotme, është zbardhur identiteti...

A do të na mbrojë vaksina e Covid-19?

Pretendentët kryesorë në garën e vaksinave COVID-19 kanë patur nivele të ndryshme suksesi pas provave klinike, por çfarë do të thotë kjo për luftën...

Kurba e Covid mbetet e lartë në vend, 10 viktima

Situata epidemiologjike në vend, mbetet e rënduar pasi vijojnë të regjistrohen shifra të larta të të infektuarve dhe viktimave nga Covid-19. Ministria e Shëndetësisë informon...

Ish-konkurrenti i “Për’puthen” i nxjerr bojën emisionit, nxjerr prapaskenat

Një ish-konkurrent i “Për’puthen” ka publikuar fotot e dyshimta të lojtarit të këtij edicioni, Atdheut, para se të bëhej pjesë e emisionit. Siç duket...

“Një pllakë tektonike po lëviz”, sizmologu i njohur turk paralajmëron banorët

Gjatë paradites se sotme, lëkundje të forta u ndjenë në Turqi, duke i shtuar edhe më tej panikun qytetarëve se do të rikthehet situata...

Pamje të rënda nga aksidenti i yllit të Arsenalit, udhëtonte me mjetin luksoz

Pamje të tmerrshme të aksidentit të mesfushorit të Arsenalit, Joe Willock, kanë bërë xhiron e rrjetit. Ai po udhëtonte me mjetin e tij luksoz...

Përdori qentë për krizën ushqimore, ja disa nga çmenduritë e Kim Jong Un

Diktatori i Koresë së Veriut Kim Jong Un, është një nga udhëheqësit më të çuditshëm në botë. Askush as nuk e di moshën e...

E bujshme nga Argjentina, Maradona ka firmosur të mos varroset

Diego Armando Maradona u nda nga jeta ditën e djeshme, krejt papritur, duke tronditur botën e sportit dhe jo vetëm. Megjithatë, legjenda argjentinase nuk mund...

“Kundër bombardimeve”/ Çfarë thoshte Trump në 1999 për ndërhyrjen në Kosovë

20 vite më parë, Presidenti aktual i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump ishte renditur në krahun e shqiptarëve gjatë luftës së fundit në Kosovë...

Nga: Andreas Kluth “The Washington Post”

Gjuhëtari i ndjerë Maks Veinrajh e përcaktoi atë më së miri. ”Një gjuhë, është një dialekt me një ushtri dhe marinë” – tha ai gati një shekull më parë. Pra, dallimi ka të bëjë më pak me gjuhësinë dhe më shumë me politikën.

Kjo shpjegon edhe shumë konflikte në të shkuarën dhe të tashmen, përfshirë një grindje të fundit që ka shpërthyer së fundmi në Ballkan. Këtë javë Bullgaria, një anëtare e Bashkimit Evropian, vendosi veton kundër fillimit të negociatave zyrtare të pranimit në union të fqinjës së saj Maqedonisë së Veriut.

Një nga arsyet e deklaruara të Sofjes, është se Shkupi nuk pranon të pranojë disa “të vërteta” të caktuara historike, përfshirë pikëpamjen se maqedonishtja është një dialekt i bullgarishtes, dhe si e tillë nuk e meriton statusin zyrtar si një “gjuhë e BE-së”.

Kjo gjë e vështirë të gëlltitet nga banorët e Maqedonasit e Veriut, të cilët deri tani kanë bërë lëshime të tjera të dhimbshme për t’u bërë një kandidat për në BE. Në vitin 2018, ata madje e ndryshuan emrin për ta kënaqur fqinjën, jugore Greqinë – e cila ka një rajon të quajtur Maqedoni – duke i shtuar termin “Veri”, për ta dalluar vendin e tyre të vogël.

Epo, mund të thotë shumëkush, prandaj Ballkani na dha “Ballkanizimin” si dukuri. Rajoni është një babiloni gjuhësh dhe etnish, që dikur mbaheshin bashkë nga osmanët dhe austro-hungarezët. Që kur ato perandori ranë dhe ngriti krye nacionalizmi, vendasit kanë ringjallur, redaktuar ose shpikur mite mbi gjuhët, identitetet dhe historitë e tyre, në funksion të procesit të ndërtimit të kombit.

Por nuk ka asgjë veçanërisht ballkanike në lidhje me ri-përcaktimin e gjuhëve si dialekte dhe anasjelltas. Kombet e reja dhe të vjetra, në ngritje e në rënie, janë shoqëruar nga kjo dukuri. Në zhargonin e shkencave sociale, njerëzve në pushtet u leverdis të jenë “përçarës”, duke theksuar dallimet më shumë sesa ngjashmëritë.

Herë të tjera, ata preferonjnë të jenë “kozmopolitë”, duke deklaruar gjuhë krejt të ndryshme si pjesë vetëm të një gjuhe amtare. Për shembull këto kohë, mund të jetë e diskutueshme nëse norvegjishtja, danishtja dhe uedishtja janë gjuhë të veçanta, apo thjesht forma të skandinavishtes.

Në një batutë që kam dëgjuar njëherë, danezja në thelb tingëllon si një norvegjishte që flitet nën ujë. Por gjatë epokës moderne, tre kombet nordike, dikur të bashkuara në Unionin e Kalmarit, donin të formonin identitete të ndara. Kështu, ato u bënë përçarës gjuhësorë.

Lexo edhe :   Mediu: Rama si Putin, vendi është në regjim korruptiv

Rasti i kundërt është ai kinez. Nëse i shpërfillni shkronjat e zakonshme, “dialektet” e folura si Kantonishtja ose Haka, nuk janë të pakuptueshme për folësit e dialekteve Mandarin ose Siçuanez. Për shumë gjuhëtarë, kjo i bën vërtet “gjuhë”.

Lexo edhe :   Mediu: Rama si Putin, vendi është në regjim korruptiv

Ideologjia e Kinës, nga dinastitë e Mbretërisë së Mesme deri tek Partia Komuniste e sotme, është se gjuhët e saj të ndryshme janë të gjitha format e kinezishtes. Dhe siç do të vinte në dukje Veinrajh, Kina nuk ka thjesht një marinë, por më të madhen në botë.

Nuk është fare e pashmangshme, që ne duhet të grindemi për gjuhët tona. Kurdoherë që politika dhe çështjet e identitetit zbuten, polemikat rreth dialekteve dhe gjuhëve priren të bëhen të parëndësishme. Për shembull merrni gjuhët holandisht, frizian dhe plat.

Ato janë shumë të ngjashme mes tyre. E megjithatë holandezët janë në Holandë, folësit e dialektit plat në Gjermani, dhe frizianët në të dyja anët e kufirit. Ndërkohë gjermanishtja, ose më saktë dialekti “i lartë” që ka evoluar si gjuha standarde që nga koha e Martin Luterit, flitet nga Gjermania, Austria dhe Lihtenshtajni, dhe konsiderohet gjithashtu një gjuhë zyrtare në Zvicër, Belgjikë dhe vende të tjera.

Disa kanë “marina”, disa jo. E megjithatë askush nuk po diskuton nëse le të themi, nëse e folura luksemburgase, është një gjuhë apo një dialekt i gjermanishtes. Një “armëpushim” i ngjashëm gjuhësor mbretëroi dikur në ish-Jugosllavi, pjesë e së cilës ishte Maqedonia e Veriut.

Duke injoruar realitetet politike, serbët, kroatët, sllovenët, boshnjakët dhe malazezët ranë dakord që të flisnin të njëjtën gjuhë sllave të jugut, të quajtur serbo-kroatisht. Pastaj vendi u shpërbë, dhe disa nga grupet e tij etnike hynë në luftë kundër njëri-tjetrit. Tani ata këmbëngulin se flasin gjuhë të ndara.

Në një kuptim, gjuha është e ngjashme me racën. Shkencërisht, të dyja konceptet nuk nënkuptojnë asgjë konkrete dhe evoluojnë me kalimin e kohës. E megjithatë që të dyja kanë një potencial politik shpërthyes. Tragjedia është se shumë shpesh, gjuha i ndajnë njerëzit pa ndonjë arsye të mirë.

Pra, në frymën e integrimit dhe harmonisë evropiane – ky është tek e fundit thelbi i BE – ja një propozim modest për Sofjen dhe Shkupin: Ju lutem, jepini fund sherrit dhe vazhdoni të dialogoni. Mbi të gjitha, ju e kuptoni njëri-tjetrin.

Burimi i lajmit: https://www.washingtonpost.com/business/language-is-politics-and-not-just-in-the-balkans/2020/11/19/55ab94c0-2a3d-11eb-9c21-3cc501d0981f_story.html

Përshtatur nga TIRANA TODAY

- Reklama -

Më shumë nga kategoria




Të fundit

Video/ Sulmuesi shqiptar shënon në fund, i jep 1 pikë skuadrës turke

Sulmuesi, Jetmir Topalli ka shënuar gol në minutën e 95’ në sfidën e Superligës turke, të zhvilluar midis Gazientep dhe Jeni Malatjaspor. 22-vjeçari nga Kosova...

Covid-19 në vend/ Bien infektimet, numri i viktimave mbetet i lartë

Kurba e Covid-19, ka pësuar një rënie të lehtë në vendin tonë. Ministria e Shëndetësisë informon se në 24 orët e fundit, 545 persona rezultuan...

Rusia i dhuron Serbisë 11 tanke, Vuçiç: Do forcojmë edhe më shumë ushtrinë

Presidenti serb, Aleksandar Vuçiç deklaroi sot në kazermën “Mija Stanimiroviç” në Nish se është mirënjohës ndaj Rusisë dhe presidentit të saj, Vladimir Putin për...

Çfarë mendonin për Shqipërinë e shqiptarët, Marksi, Engelsi, Lenini dhe Stalini

Nga: Adrian Civici Shqiptarët e kanë nderuar dhe adhuruar Karl Marksin, Engelsin, Leninin dhe Stalinin, ndoshta më shumë se popujt e tjerë të vendeve ish-socialiste...

Brataj paralajmëron: Mund të ketë kufizim oraresh dhe mbyllje në fundjavë

Shefi i Urgjencës Kombërae, Skënder Brataj ka deklaruar ditën e sotme në një intervistë  për ‘TCH’, se vendi mund të kalojë në kufizim oraresh...