Formula e përdorur prej vitesh nga prokuroria shqiptare se “arresti në burg është masa e vetme e përshtatshme” pritet të mos jetë më e mjaftueshme në sallat e gjyqit. Një vendim i marrë më 4 maj 2026 nga Gjykata e Lartë e Shqipërisë, përmes Kolegjeve të Bashkuara, ka ndryshuar standardin mbi mënyrën se si kërkohet dhe argumentohet masa më e rëndë e sigurisë.
Sipas vendimit, prokuroria nuk mund të mbështetet më vetëm në natyrën e veprës penale apo në formulime të përgjithshme, por duhet të paraqesë argumente konkrete për rrezikun që paraqet i pandehuri dhe pse masat alternative nuk janë të mjaftueshme.
Rasti që solli ndryshimin
Debati nisi pas rekursit të prokurorisë ndaj vendimit të Gjykatës së Apelit për shtetasin Begtash Zeneli, i dyshuar për prodhim dhe shitje narkotikësh pas sekuestrimit të rreth 7.35 kilogramëve cannabis në Lezhë.
Ndërsa Gjykata e Shkallës së Parë kishte vendosur masën “arrest në burg”, Apeli e ndryshoi atë në “arrest në shtëpi”. Prokuroria kundërshtoi vendimin, duke argumentuar se natyra e veprës penale dhe sasia e drogës kërkonin domosdoshmërisht paraburgim.
Ky rast u përdor nga Kolegjet e Bashkuara për të rishikuar standardin e vendimit unifikues nr. 7/2011 dhe interpretimin e neneve 228 dhe 229 të Kodi i Procedurës Penale.
Barra e provës kalon te prokuroria
Në vendimin e ri, Gjykata e Lartë thekson se barra për të justifikuar nevojën e “arrestit në burg” i takon organit të akuzës. Prokuroria duhet të provojë konkretisht:
rrezikun që paraqet i pandehuri; mundësinë e prishjes së provave; rrezikun e largimit; apo pse masat më të lehta nuk janë të mjaftueshme.
Ndërkohë, gjykata tashmë ka detyrimin të analizojë dhe argumentojë në mënyrë të plotë edhe alternativat ndaj paraburgimit.
Sipas juristëve, ky ndryshim e afron praktikën shqiptare me standardet e Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe me parimin se kufizimi i lirisë personale duhet të jetë masa e fundit.
Reagimet e juristëve
Avokati dhe drejtuesi i Qendra ResPublica, Dorian Matlija, e konsideroi vendimin një kthim te standardi i duhur kushtetues.
“Vendimi i sotëm e rikthen çështjen aty ku duhej të ishte gjithmonë, ku barra bie mbi SPAK për të treguar pse një shtetas nuk duhet të hetohet në liri”, deklaroi ai.
Ndërkohë, konstitucionalisti Jordan Daci u shpreh se vendimi ishte i mirëpritur, por i vonuar.
“Ky standard duhej ndryshuar prej kohësh. Praktika e mëparshme ka ndikuar drejtpërdrejt në mbipopullimin alarmant të paraburgimeve”, tha Daci.
Debati për paraburgimet dhe burgjet e mbipopulluara
Të dhënat zyrtare tregojnë se paraburgimi vijon të mbetet masa më e përdorur në sistemin penal shqiptar. Sipas statistikave të SPAK, gjatë vitit 2025 është regjistruar një ulje e përdorimit të masës “arrest në burg”, me 110 raste kundrejt 236 rasteve në vitin 2024.
Raporti i Ministria e Drejtësisë për vitin 2024 tregon se në institucionet penitenciare shqiptare janë trajtuar mesatarisht 4741 persona, ku pjesa më e madhe rezultojnë të paraburgosur dhe jo të dënuar përfundimisht.
Nga ana tjetër, Avokati i Popullit ka kërkuar mbylljen e disa institucioneve penitenciare, për shkak të kushteve degraduese dhe mbipopullimit.
Sipas ekspertëve, vendimi i ri i Gjykatës së Lartë mund të ndikojë ndjeshëm në mënyrën si do të vendosen masat e sigurisë në të ardhmen, duke zhvendosur fokusin nga paraburgimi automatik drejt një vlerësimi më individual dhe proporcional të çdo rasti.
